|
Bazı tarihçilere göre Osmanlı Devletinin kurucusu Osman Bey'in
babası Ertuğrul Gazi, Onun babasi Gündüz Alp (Veya Süleyman
Şah) Onun babası Kaya Alp, Onun babası Gündüz Alp'tir. Bu soylu
aile Oğuz Türklerinin 24 boyunun en soylusu olan Kayı aşiretinin
reisi olarak bulunuyordu. Osman Bey'in babası Ertuğrul Gazi, Selçuklu
Sultanı Sultan Alâaddin tarafından Bizans sınırına bir
uç beyi olarak tayin edilmişti. Ertuğrul Gazi'ye yurt olarak verilen
yer bugünkü Bursa, Kütahya ve Bilecik vilâyetlerinin sınırlarının
birleştiği yerdir. Sonradan Söğüt kasabası Bizans'tan
alınarak merkez yapılmıştır. Selçuklu Devletinde Uç
Beyliklerinin vazifesi devletin sınırını korumak ve
Hıristiyanlara karşı cihat etmekti.Ertuğrul Bey 1281
senesinde vefat etti. Yerine çok üstün kabiliyetlerinden dolayı ailenin
en küçük oğlu olmasına rağmen ittifakla Osman Bey seçildi ve
Uç Beyi oldu.Osman Bey üstün siyaset ve savaş kabiliyeti ile
komşuları bulunan Bizans tekfurları ile zaman zaman dostluk kurdu,
bazan da savaştı. Kısa zamanda Bizans'tan hüyük topraklar elde
etti.Bursa ve İznik fetholundu. Yarhisar ve Karacahisar tekfurları ile
birlik kurdu. Bunun üzerine Osman Bey, İznik üstüne yürüdü. 1288 de
Karacahisar'ı ele geçirdi. Kalenin kilisesi camiye çevrilerek Osman Bey
adına hutbe okundu ve kadı tayini yapıldı. Osman Bey,
Bilecik ve Yarhisar kalelerini aldı. (1299) Yarhisar tekfurunun
kızı Nilüfer'le oğlu Orhan Bey'i evlendirdi. Birinci Murad ile Süleyman
Paşa bu evlilikten dünyaya geldiler Osman Bey 1299'da bağımsızlığını
ilân etti. Gazilere tımarlar verdi. Kalelere subaşı, dizdar ve
kadı tayin etti.1301'de Yenişehir ile Yundhisar'ı aldı ve
Yenişehir'i merkez yaptı.Bundan sonra Yenişehir çevresindeki
köy ve kasabaları alan Osman Bey, 1303'de İznik'i kuşattı.
Bursa tekfurunun topladığı birliği
dağıttı.Sonra da bu Sehri aldı. (1326) Osman Bey,
Bursa'nın fethinden sonra aynı senede vefat etti.Osman Bey'den sonra
yerine oğlu Orhan Bey geçti. Orhan Bey de fetihlere devam etti. Bizanslılardan
İznik ve İzmit'i aldı. İznik kuşatması
sırasında kalenin yardımına gelen Bizans ordusu yenildi ve
Karesi Beyliği, Osmanlıların eline geçti. Bizans İmparatoru
olmak isteyen Kantakuzenos'a yardım gönderildi. Sonra sırasıyle
Çimbi Kalesi, Gelibolu, Bolayır, Malkara, Çorlu ve Tekirdağ ele geçirildi.
Ankara ahilerden alındı.Osmanlı Devletinde para ilk defa bu
devirde basıldı.Orhan Gazi 1362'de ölünce yerine oğlu I. Murad
geçti. Ankara ahileri'Şehire hâkim oldular. I. Murad hemen Ankara
üzerine yürüdü ve şehri geri aldı. (1363) Sonra Çorlu ve
Lüleburgaz'ı ele geçirdi. Kumandanlarından Evranos Bey ve Hacı
İlbeyi de Malkara, Keşan, İpsala, Dedeağaç ve Dimatoka'yı
Osmanlı topraklarına kattılar. Lala Şahin Paşa da
Edirne'yi aldı. Filibe ve Gümülcine de Osmanlıların eline geçti.
Bunun üzerine Haçlılar Edirne'ye yürüdüler. Fakat Hacı
İlbeyi Haçlıları perişan etti.Sonra Kızılağaç,
Yanbolu, İhtiman, Samokov, Aydos, Karnabat, Sozapol ve Hayrabolu
alındı. Bulgar Kralı, Osmanlı himayesine girdi.
Kızkardeşi Prenses Marya'yı I. Murad'a verdi.Çirmen'de Sırplar
yenilgiye uğratılınca (1371), Sırp despotu Osmanlılara
bağlandı ve yılda 50 okka gümüşle, savaşlarda
yardımcı asker vermeyi kabul etti. (1381) I. Murad, sonra Bursa'ya döndü.
Oğlu Bayezid'i,Süleyman Şah'ın kızıyla evlendirdi. Kütahya,
Tavşanlı, Simav ve Emet gelinin çeyizi olarak Osmanlılara
verildi. Akşehir, Yalvaç, Yenişehir, Karaağaç ve Eğridir
Hamidoğlu Hüseyin Bey'den satın alındı. 1385'de
Timurtaş Paşa, İştip, Manastır ve Ohri'yi ele geçirdi.
Bulgaristan'da Sofya ve Niş Osmanlı hakimiyetine geçti. Sırp
Kralı ve Bosna Kralı, Hırvat ve Arnavut Prensleri,
Osmanlılara karşı birleşti ve 30.000 kişilik bir
kuvvetle, Timurtaş Paşa'yı Ploşnik'te yendiler.Bundan
yararlanmak isteyen Avrupa'lılar, Haçlı Birliği kurdular.I.
Murad, daha Haçlılar birleşmeden Ali Paşa ile Bulgar
Kralını ve Dobruca Prensinin kuvvetlerini yenerek onların Haçlılarla
birleşmesini önledi. (1388) Sonra I. Murad Rumeli'ye geçti ve iki ordu
Kosova'da karşılaştı. Haçlılar yenildi. Savaştan
sonra I. Murad bir Sırplı tarafından şehid edildi. (1389)
Yerine oğlu Bayezid geçti.I. Murad'ın ölümünden faydalanmak
isteyen Anadolu'da Aydınoğulları, Saruhanoğulları,
Germiyanoğulları, Menteşeoğulları,
Hamidoğulları Beylikleri, Osmanlılara savaş açtılar.
1389'da Yıldırım Bayezid,onların Anadolu'daki hâkimiyetlerine
son verdi. Bir sene sonra da Karamanlılar'la, Beysehir'i Osmanlılara
bırakmak şartıyle barış yapıldı.
Yıldırım Bayezid, 1396'da İstanbul'u kuşattı. Bu
kusatma yeni bir Haçlı seferine sebep oldu. Niğbolu'da savaş Haçlıların
yenilgisiyle sonuçlandı.Sonra İstanbul kusatmasına devam edildi.
Anadolu Hisarı yapıldı. İstanbul kuşatmasm vezir Ali
Pasa'ya bırakan Yıldırım, Anadolu'ya geçerek,Konya'yı
Osmanlı topraklarına kattı. Kadı Burhaneddin'in ülkesi ve
Malatya ele geçirildi.Yıldırırn Bayezid, Anadolu'da
bulunduğu sırada "Boucicant" kumandasında bir donanma
İstanbul'a yardıma geldi. İstanbul'u Türklerin kuşatmasından
kurtardı ve şehir yakınındaki kaleleri geri aldı.
Yıldırım Bayezid buna çok üzüldü. 1400'de İstanbul'u
yeniden kuşattı. Bu defa da Timur'un Anadolu'ya girmesi
kuşatmayı kaldırmasına sebep oldu. Anadolu'ya giren Timur,
Sivas'ı alarak yağmaladı. Oradan Doğu Anadolu ve Suriye'ye döndü.
Yıldırım ordusunu topladı ve 1402'de Timur ile Ankara'da
karşılaştı. Savaş Bayezid'in yenilmesi ve esir
olması ile sonuçlandı. 1403'de Yıldırım Bayezid öldü.
Onun ölümünden sonra, oğullarından Süleyman Rumeli'de, İsa
Çelebi Balıkesir'de. Mehmed Çelebi Amasya'da ve Musa Çelebi Bursa'da
padişahlık ilân ettiler. Sonunda Çelebi Mehmed tek hâkim durumuna
girdi. Fakat 1421'de vefatı üzerine yerine oğlu Il. Murad geçti.
Kardeşi Mustafa'nın isyanını bastırdı.
Bizans'ı kuşattı. Venediklilerle savaştı.
Eğriboz'a ve Mora'ya akınlar yapıldı. 1430'da Selânik,
Venediklilerden alındı. Eflak ve Sırbistan yeniden Osmanlı
Devletine bağlandı. (1437) Hamidili, Taşili, Konya, Beyşehir
alındı. Il Murad tahtı oğlu Mehmed'e bıraktı. Bu
ise Haçlıların yeni saldırılarına sebep oldu. Il.
Murad, Osmanlı ordusunun bayna tekrar geçerek Haçlıları
Varna'da yendi ve yeniden padişah oldu. 1448'de bir Haçlı ordusunu da
Kosova'da yendi. Il Murad buradan Arnavutluk'a bir sefer yaptı. Akçahisar
kuşatıldı, fakat alınamadı.1451'de Il. Murad ölünce
yerine oğlu Mehmed padişah oldu. Il. Mehmed, Rumelihisarn
yaptırorak İstanbul'u kuşattı. 53 gün süren bir kuşatmadan
sonra sehri fethetti. (29 Mayıs 1453) Sırbistan ve Mora ele geçirildi.
Ege'de Limni, Toşoz, Midilli, İmroz ve Eğriboz
Osmanlıların eline geçti. Fatih Sultan Mehmed sonra 1461'de Trabzon
Rum İmparatorluğu'na son verdi. Kırım'daki Ceneviz
Kolonileri ele geçirildi. Kırım Osmanlı Devletine
bağlandı. 1473'de Akkoyunlular'a karşı sefere çıkıldı.
Fatih Sultan Mehmed Otlukbeli'nde Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ı
kesin olarak yendi. Fırat Nehrine kadar bütün Anadolu, Osmanlıların
eline geçti. 1474'de Karaman Beyliği'ne son verildi. 1480'de Gedik Ahmed
Paşa, İtalya'nın fethi için çıktı. Otranto Kalesi'ni
ele geçirdi. Fatih'in ölümü üzerine İtalya'nın fethi mümkün
olmadı. Fatih 1481'de Mısır seferine çıktı. Fakat
Gebze'de öldü. Yerine oğlu Bayezid geçti. Cem Sultan Bayezid ile
mücadele etti. Gem Sultan Rodos şövalyelerine, oradan da Papa'ya sığındı.Napoli'de
1595'de öldü. Cem Avrupa'da bulunduğu sırada, Bayezid önemli
seferlere girişmekten çekindi. Bayezid zamanında Hersek ve
Boğdan Osmanlı hâkimiyetine girdi.Memlüklar'la Çukurova'da 1485'de
başlayan savaşlar altı sene sürdü. Savaşlar Tunus hükümdarının
aracılığı ile sona erdi. Çukurova'da Osmanlıların
eline geçirdiği yerler, Mekke ve Medine vakfı
olduğundan,Mısırlılara geri verildi. Mora'da Inebahtı,
Modon, Koron ile Adriya kıyılarındaki Draç Limanı ele geçirildi.
Sah İsmail, şii mezhebiyle ilişkisi dolayısıyle, Sah
Kulu isminde bir kimse vasıtasıyla, Anadolu'da isyan karttı.
Asiler, Hadım Ali Paşa kumandasındaki orduya yenildiler.
Bayezid'in son zamanlarında oğulları arasında saltanat mücadelesi
başladı.Yeniçeriler, kahramanlığına ve cesaretine
hayran oldukları Yavuz Selim'in tarafm tuttular. 1512'de Bayezid,
tahtı Selim'e bırakmak zorunda kaldı.Yavuz, Anadolu'da büyük
bir nüfuz sahibi olan sii'lere karşı harekete geçti. Devlete isyan
eden 40.000 kisiyi öldürttü. Sonra da Sah İsmail'e savaş açtı.
Çaldıran'da yapılan savaşta, Şah İsmail yenildi.
Doğu Anadolu Osmanlıların eline geçti. Sonra Dulkadiroğulları'mn
ülkesi ile Maraş ve Elbistan fethedildi. Memlüklar önce Merci Dabık'da
(1516),sonra da Ridaniye'de (1517) yenildiler. Suriye, Mısır ve Hicaz
Osmanlı idaresine geçti. Yavuz Sultan Selim yeni sefer için Edirne'ye
giderken Çorlu'da öldü. (1520) Yerine oğlu Süleyman hükümdar oldu.Mısır'da
"Canberdi lsyanı" bastırıldı. Belgrad ve Rodos
Osmanlı topraklarına katıldı. lohac;'ta yapılan
savaşta Macar ordusu yenildi. Macaristan Osmanlı Devleti'ne
bağlı bir krallık haline getirildi. 1529'da Viyana
kuşatıldı. Fakat şehir alınamadı. Osmanlı
ordusunun çekilmesinden sonra, Avusturya'lıların Budin'i tekrar
almaya teşebbüs etmeleri üzerine Kanuni 1532'de Alman Seferine çıktı.
Avusturya toprakları yağmalandı. Avusturya'lılar ile 1533'te
barış yapıldı. Sadrazam Ibrahim Paşa Iran'a gönderildi.
Sonra kendisi de hareket etti.Tebriz ve Bağdat alındı. Bundan
sonra Akdeniz seferleri başladı. Venedik'e savaş açıldı.
Kanuni karadan, Barbaros Hayreddin ise denizden hareket etti. 1537'de Korfu
Adası kuşatıldı, fakat alınamadan geri dönüldü. Bir
yıl sonra da Barbaros Preveze'de, Hıristiyan donanmasını
yenerek Osmanlı Imparatorluğu'nun Akdeniz hâkimiyetini sağladı.
Bu sırada Mısır Valisi Hadım Süleyman Paşa, Hint
Okyanusu'nda Portekizlilerle savaştı. 1540 yılında
Macaristan bir Türk eyaleti haline getirildi. 1543'te Barbaros Hayreddin Paşa,
Fransa Kralı I. François'e yardım etmekle görevlendirildi. Barbaros,
Osmanlı donanmasına katılan Fransız donanmasıyla
birlikte, Niş'i bombardıman etti. Bu arada Kanuni de Estergon
Kalesi'ni aldı. Ertesi sene de Iran üzerine hareket edildi. Şah
Tahmasp, padişahın karşısına çıkmaya cesaret
edemediği için, birçok kale alındı.1552'de Şah Tahmasp
yeniden saldırdı. Osmanlı ordusu, Nahçivan'a kadar ilerledi.
Sonra geri dönüldü. Şâhın elçisi gelerek barış
yapılmasını istedi. Azerbeycan, Doğu Anadolu, Irak
Osmanlılarda kaldı. Kanuni 1566'da Zigetvar Kalesi'ni almak üzere
yola çıktı. Kuşatma devam ettiği sırada öldü.
Ölümünden kısa bir süre sonra da kale alındı. Yerine
oğlu Selim geçti. Selim zamanında Kıbrıs ele geçirildi.
(1570) Osmanlı donanmasının büyük bir kısmı,
Inebahtı'da Haçlılar tarafından yok edildi. Il.Selim 1574
yılında vefat edince, yerine oğlu Ill. Murad geçti. Sokullu
Mehmed Paşa sadrazamlıkta bırakıldı. Iran'la 12
yıl süren savaşlar, Osmanlıların üstünlüğü ile
sonuçlandı. 1590'da Istanbul Anlaşması yapıldı.Tebriz,
Karabağ, Gence, Kars, Tiflis, şehrizor, Nihavend, Luristan
Osmanlı hâkimiyetine geçti.Osmanlı - Avusturya savaşları
yeniden başladı ve Osmanlı Devleti'ne bağlı olan Erdel
Kralıyla, Eflak ve: Boğdan Voyvodaları da Avusturya
İmparatoru Rudolf ile birleşerek, Osmanlı Devleti'ne isyan
ettiler. Bu savaşlar sırasında Ill. Murad öldü. Yerine oğlu
Mehmed geçti. (1595)1596'da Eğri Kalesi alındı. Hâçova'da
Avusturya ordusu yenildi. Bundan sonra Kanije Kalesi alındı. 1601'de
Avusturya'lıların kaleyi geri almak için giriştikleri
saldırılar, Tiryâki Hasan Paşa'nın başarılı
savunması karşısında bir sonuç vermedi. Sonra Estergon
Kalesi alındı. Erdel, Eflâk ve Boğdan tekrar Osmanlılara
bağlandı. 1606'da Avusturya ile Zitvatorak Anlaşması
yapıldı. Eğri, Kanije, Oyvar Osmanlılara geçti.Avusturya
savaşı devam ederken Ill. Mehmed öldü. Yerine
oğlu I.Ahmed geçti. 1603'te Osmanlılar Avusturya
savaşları ile uğraşırken, İran Şahı
Osmanlı topraklarına saldırdi. İran
savaşlarının bu ikinci safha" sına da, İstanbul'da
yapılan bir antlaşmayla son verildi. Iran'lılar her yıl
Osmanlılara iki yüz yük ipek vermeyi kabul ettiler. Şah Abbas 200 yük
ipeği vermeyince, İran'a tekrar savaş açıldi. Bu defa bir
başarı elde edilemedi. 1618'de yapılan yeni bir antlaşma ile
savaşlara son verildi. Bu arada Anadolu'da Celâli Isyânları
başladı. Devleti Aliyye zayıflamaya yüz tuttu. Askeri başarılar
azaldı. Karayamcı, Deli Hasan, Tavil Ahmed,Kalenderoğlu,
Canbuladoğlu gibi Celâli reisleri, senelerce merkez idâresine ve kapıkulu
askerlerine karşı savaştılar. Bu isyanlar Kuyucu Murad
paşa zamanında bastırıldı. I. Ahmed'den sonra tahta geçen
I. Mustafa,hâstaydı. Bu yüzden tahttan indirildi. Yerine Il. Osman pâdişah
oldu.Il: Osman zamanında Lehistan kazaklarının Osmânlı
topraklarına saldırmaları yüzünden meydana gelen savaşa
Il. Osman da katıldı. Il. Osman bu savaşta yeniçerilerin
disiplinsizliğini gördü ve onları ortadan kaldırmaya, yeni bir
askeri teşkilât kurmaya karar verdi. Yeniçeriler isyan ettiler. 1622'de
Il. Osman tahttan indirildi ve öldürüldü. Yerine ikinci defa I. Mustafa
getirildi. I. Mustafa kısa bir süre sonra tahttan indirilerek yerine IV.
Murad padişah oldu. İran'la savaş yeniden başladı.
1624'de Bağdat İran'lılar tarafından ele geçirildi.
Anadolu'da Abaza Mehmed Paşa İsyanı, İstanbul'da ise
Kapıkulu Ocakları'nın isyanı çıktı. IV. Murad
sıkı bir disiplin kurdu ve kanlı temizlik hareketleriyle
asayişi yeniden sağladı. Devlet nizamına bir çekidüzen
verdikten sonra, birinci İran seferine Cıktı. Revan'ı
İran'lılardan geri aldı. İkinci İran seferinde de
Bağdat'ı ele geçirdi. IV. Murad 1640'da ölünce, yerine kardeşi
İbrahim geçti.1645'de başlayan Girit Savaşında, Hanya
Kalesi alınmakla birlikte adanın büyük bir kısmı
Venediklilerde kaldi. Venedikliler donanmalarıyla Osmanlı
kıyılarına saldırdılar. Bu arada Sultan İbrahim
tahttan indirildi,yerine oğlu IV. Mehmed geçti. İstanbul'da
kapıkulu ocakları, Anadolu'da Celâli isyanları ve Girit'te
toprak kayıpları devam .etti. 1656'da Köprülü Mehmed Paşa.
sadrâzâm oldu. Köprülü Mehmed Paşa, IV. Murad devrindeki gibi
Osmanlı Devletine eski kudretini kazandırdı. Istanbul'daki
âsiler temizlendi. Venedikliler üstüne yüründü. Venedik donanması
yenilerek adalar geri alındı. Sonra Osmanlı Devletine isyan
etmiş olan Erdel Kralı üstüne bir sefer yapıldı. Yanova
Kalesi ve daha bazı kaleler alındı. Abaza Hasan Paşa
isyanı bastırıldı. 1661'de Köprülü Mehmed Paşa'nın
ölümünden sonra yerine oğlu Fazıl Ahmed Paşa sadrâzâm oldu.
Avusturya'ya savaş açıldı ve Köprülü Fazıl Ahmed
Paşa, "Serdâr-ı Ekrem"tâyin edildi. Uyvar ele geçirildi.
1664'de Zerinvar Kalesi alındı. Fazıl Ahmed Paşa sonra
Girit'e hareket etti. Kandiye Kalesi ele geçirildi ( 1669).Bazı küçük
kaleler Venediklilerde kalmak şartıyle Girit Adası Osmanlı
Devletıne geçti. Kazaklara saldıran Lehistan'a karşı bir
sefer yapıldı.Kamaniçe Kalesi ele geçirildi. Fazıl Ahmed
Paşa 1676'da öldü ve yerine Kara Mustafa Paşa sadrâzâm oldu.
Rusların eline geçmiş olan Çehrin Kalesi geri alındı.1683'de
Avusturyâ'ya savaş açıldı. Viyana ikinci defa
kuşatıldı. Kırım Hanının ihâneti yüzünden,
Viyana'nın yardımına gelen Lehistan Kralı Osmanlı
ordusunu yendi. Avusturya, Venedik ve Lehistan Osmanlı Devletine
karşı birleşti. Daha sonra bu ittifaka Rusya da katıldı.
Osmanlı Devleti yenildi. 1699'da imzalanan Karlofça Antlaşmasıyla
Tamyvar dışında kalan bütün Macaristan Avusturya'ya, Mora
Venedik'e, Podolya ve Kamaniçe Lehistan'a, Azak Kalesi de lstanbul Anlaşmasıyle
Rusya'ya bırakı1dı. (1700)Düzen yeniden bozuldu.
İstanbul'da ve Anadolu'da birçok isyan çıktı. IV. Mehmed
tahttan indirildi. Karlofça ve İstanbul Antlaşmalarıyla
uğranılan kayıpların giderilmesi için teşebbüse
geçildi. İsveç Kralı'nın Osmanlı topraklarına
sığınması ve yardım istemesi sebebiyle 1710'da
Osmanlı Devleti, Rusya'ya savaş açtı. Sadrazam Baltacı
Mehmed Paşa mandasındaki Osmanlı Ordusu Prut'ta Rus Ordusunu
yendi. Savaştan sonra yapılan Prut Antlasmasıyle (1711)
İstanbul Antlaşması uyarınca Ruslara verilmiş olan
yerler geri alındı. Sonra Venedik'e savaş açıldı.(1714)
Karlofça Antlaşmasıyla Venedik'e geçmiş olan Mora ve öteki
ada1ar geri alındı.1716'da Avusturya ile savaş başladı
ve büyük kayıplar verildi. Avusturya'lılar Tamyvar'ı ve
Belgrad'ı ele geçirdiler. 1718'de Pasarofça Antlaşmasıyle
savaşlara son verildi. Sonra Lâle Devri başladı. (1718 -
1730)Matbaa da bu devirde açıldı. 1723'de başlayan İran
savaşlarında, Kafkasya ve Irak'a sınır olan Iran
topraklarında önem!i yerler Osmanlı ordusunca ele geçirildi. Savaşa
1727'de Hemedan Antlaşmasıyle son verildi. Il. Sah Tahmasp tahta geçince,
Osmanlılara geçen Hemedan ve Tebriz'i geri aldı. Istanbul'da Patrona
İsyanı çıktı. İbrahim Paşa öldürüldü. Ill.
Ahmed tahttan indirildi. Yeni padişah I. Mahmud zamanında da
savaşlara devam edildi. Bu sırada Ruslar Azak kalesini aldılar ve
Kırım'ı isti1â ettiler. Kırım Şehirlerinden Bahçesaray,
Akmescid, Gözleve Ruslar tarafından tahrip edildi. Avusturya da
Osmanlı Devletine karşı savaş açtı. Osmanlı
kuvvetleri bu savaşlar sırasında, özellikle Avusturya cephesinde
düşmana başarıyla karşı koydu. 1739'da Belgrad
Antaşmasıyla, Belgrad ve Semendire tekrar Osmanlılara geçti.
Avusturya ile barış yapılmasından sonra Rusya da
barış istedi. Antlaşmaya göre; Azak Kalesi yıkıldı
ve her iki devletin tasarrufundan çıktı. Rusya'nın Karadeniz ve
Azak Denizinde savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacağı
kabuledildi. Fransa'ya büyük imtiyazlar verildi. Bu defa yine İran
gailesi çıktı.İran Şahı Şii'liğin de Kâbe'de,
dört sünni mezhep yanında temsil edilmesi için özel bir yer istedi.
Osmanlı Devleti bu isteği kabul etmediğinden, lran ile yeniden
savaş başladı. (1742) bu savaşlar Osmanlı Devletinin
kazanmasıyla sonuçlandı. 1768'de Rusya ile yeni bir savaş
başladı.Osmanlı orduları ağır yenilgilere
uğradı. Kırım, Eflak, Boğdan Ruslar tarafından
istilâ edildi. Mara Rumları Osmanlı Devleti aleyhine
ayaklandı.Ceşme'deki Osmanlı donanması, Rus donanması
tarafından yakıldı. 1774'de bu savaşlar Küçük Kaynarca
Antlaşması i1e son buldu. Bu antlaşma gereğince;
Kırım Osmanlı Devletinden ayrılıyor, Aksu
ırmaği iki devlet arasında sınır oluyor, Kafkasya'da
bir kısım toprak Ruslara bırakılıyordu. Bu senelerde
yine Akka'da ve Arabistan'da isyanlar çıktı.1783'de Ruslar
Kırım'ı tamamen aldılar. Bu arada Osmanlı Devletinde
askeri istilah1ara girişildi. Mühendishanei Bahri Hümayun açıldı.
1787'de Kırım'ın yeniden alınması için Rusya'ya savaş
açıldı. Avusturya da hemen Rusya'ya yardıma koştu.
Osmanlı orduları iki cephede savaşmak zorunda kaldı.
Avusturya'ya karşı başarılı sonuçlar alındı.
Fakat Rusya karşısında savaşlar
başarısızlıkla sonuçlandı. Fransız devrimi ve
Osman1ı Prusya Ant1aşması, Avusturya'yı savaşı
durdurmak zorunda bıraktı. Avusturya ile Ziştovi
Antlaşması imzalandı.Antlaşma gereğince Avusturya
Osmanlılardan aldığı toprakları geri verdi. 1792'de
Osmanlı Rus savaşı Yaş Antlaşması ile sona erdi.
Özi Rusya'ya bırakıldı. Rusya da savaşlar
sırasında işgal etmiş olduğu kale ve şehirleri
geri verdi.Osmanlı Devleti Kırım'ı alma isteğinden
vazgeçti.Bu savaşlar devam ederken, Osmanlı tahtına Ill. Selim
geçti. Selim şehzadeliğinde ve padişahlıgı dönemindeki
iki büyük savaşta, Osmanlı ordularının Avrupa
devletlerinin ordularına göre geri kaldığını gördü.
Yeniçeri Ocağından ayrı, "Nizam-ı Cedid"
adında yeni bir ordu kurdu. Yeniçeri Ocagı, Topçu ocağı,
Humbaracı ocağı ve Tımarlı Sipahiler ile donanma
yeniden düzenlendi. Londra, Paris, Viyana, Berlin gibi Avrupa'nın büyük
başkentlerinde devamlı elçilikler kuruldu. 1789'da Mısır
Fransa'nın saldırısına ugradı. Mısır
kolaylıkla Fransızlar tarafından işgal edildi. Bu işgal
karşısında Osmanlı Devleti önce Rusya, sonra da Ingiltere
ile, Fransa'ya karşı anlaştı. Fransızlar
tarafından işgal edilmiş olan adalar geri
alındı.1799'da Napolyon, Suriye'yi almak için Akka Kalesini kuşattı.
Fakat yenilerek Mısır'a geri çekildi. Bundan sonra da Osmanlı
Ingiliz kuvvetlerine karşı koyamadı ve Mısır'ı
boşalttı. 1806'da Ruslar Eflak - Boğdan'a saldırdılar.
İngiltere Osmanlı Devletini Rusya ile barışa zorlamak için,
donanması Çanakkale Boğazından geçirerek Istanbul önlerine
gönderdi.Fakat bu tehdit, bir sonuç vermedi. Ingiliz donanması geri
çekilmek zorunda kaldı. Ingilizler Mısır'a çıkarma
yaptı. Rus donanması da Bozca ada'yı ele geçirdi. Bu sırada
İstanbul'da Kabakçı Isyanı çıktı. Ill. Selim tahttan
indirildi ve öldürüldü. Yerine IV. Mustafa geçti. Fakat Alemdar Mustafa,
IV. Mustafa'yı tahttan indirerek, yerine Il. Mahmud'u geçirdi.Kendisi de
sadrazam oldu. Yeni bir ordu kuruldu ve adına "Sekban-ı Cedid"
denildi. Yeniçeriler Babıâli'yi basarak, Alemdar Mustafa'yı
öldürdüler. (1808) Âsiler bu arada Il. Mahmud'u tahttan indirerek yerine IV.
Mustafa'yı padişah yapmak istediler. Fakat Il. Mahmud kardeşi IV.
Mustafa'yı öldürttü. Sekban-ı Cedid de kaldırıldı.
Bu sırada Osmanlı Rus savaşı devam ediyordu. Rusçuk, Yergöğü
ve Niğbolu'yu alan Ruslar Lofça'ya girdiler. Savaşa 1812'de Bükreş
Antlaşması ile son verildi. Prut ırmağı iki devlet
arasında sınır kabul edildi. Anadolu sınırı da
değişmedi. Eflak Boğdan Osmanlı Devletine geri verildi. Mora
Rumları ayaklandı. Bütün Mora âsilerin eline geçti. Mora ve Girit
valilikleri Mehmed Ali Paşa'ya verildi. Mora'da. âsilerin eline geçmiş
olan şehir ve kasabalar geri alındı.Buna Ingiltere, Rusya ve
Fransa tepki gösterdi. 1827'de bu üç devlet Navarin'de Osmanlı -
Mısır donanmasını yaktı. Rusya da savaş ilân
etti.Ruslar Eflak ve Boğdan'ı aldı. Kalas, Ibrail, Isakçı,
Tolçi, Maçin ve Silistre Kalelerini ele geçirdiler ve Edirne'ye kadar
ilerlediler. Doğu Anadolu'da da Erzurum'a kadar geldiler. 1829'da Edirne
Antlaşması yapıldı.Doğu Anadolu'da Anapa, Poti,
Ahıska Ruslara bırakıldı. Rumeli'nde işgal edilen
yerler Osmanlılara geri verildi. 1830'da Osmanlı Devleti,
bağımsız bir Yunan Devleti'nin kurulmasını da kabul
etti. Cezayir Fransa tarafından işgal edildi. Mısır Valisi
Mehmed Ali Paşa da isyan etti. Mısır ordusu Kütahya'ya kadar
ilerledi. Mehmed Ali Paşa'ya karşı Il. Mahmud Rusya'dan
yardım istedi. 1833'de Kütahya barışı yapıldı.
Buna göre : Suriye Valiliği Mehmed Ali Paşa'ya, Adana Valiliği
de Ibrahim Paşa ya verildi. 1839'da Mısır'la yeniden savaş
başladı. Nizip'te Osmanlı ordusu yenildi. Bu arada Il. Mahmud
öldü. Yerine oğlu Abdülmecid geçti.Avrupa devletleri, Mehmed Ali Paşa'ya
çok baskı yaptılar. Suriye Valiligini terkettirdiler. Boğazlar
1841'de bütün savaş gemilerine kapatıldı. 1839'da Tanzimat
Fermanı ilân edildi ve bu ferman birçok yenilikler getirdi. Böylece
Osmanlı Imparatorluğu'nda Tanzimat Devri başladı.Bu arada Lübnan
meselesi ortaya çıktı. 1846'da Lübnan Fransa'nın müdahalesiyle
iki kaymakamlı hale geldi. Yine bu sıralarda Eflak ve Bogdan'da ihtilâller
çıktı. Osmanlı Devleti bu hareketleri Rusya'nın
yardımıyla bastırdı. Avusturya'ya isyan ederek Osmanlı
Devletine sıgınan Macar mülteciler, Avusturya ve Rusya'nın bütün
baskılarına ragmen, onlara teslim edilmedi. 1853'de Kırım
Savaşı başladı. Osmanlı Devleti Tuna boyunda tek
başına, Kırım'da ise Fransa ve Ingiltere ile birleşerek,
Rusya'ya karşı savaştı. 1856'da Paris
Antlaşmasıyla savaş sona erdi.1860'da Fransa, Lübnan ve
Suriye'ye birlikler gönderdi. Lübnan için yeni bir nizamname hazırlandı.
Bu sırada Abdülmecid öldü ve yerine Abdülaziz geçti, Onun tahta
geçmesinden sonra, Balkanlarda yeni karışıklıklar oldu.
Osmanlı Devleti, Balkanların isteklerini kabuI etmedi ve isyan
bastırıldı. İsyanın bastırılmasından
sonra Girit'te ayaklanma oldu.1868'de bir fermanla, Girit'in yeni düzeni ilân
edildi.1876'da Abdülaziz tahttan indirilerek, yerine V. Murad geçirildi.
V.Muradın akli dengesi bozuktu. 90 gün sonra onun da yerine Il.
Abdülhamid geçirildi. Sırbistan Osmanlı Devletine karşı
savaş ilân etti. Sonra Karadağ da Sırbistan'a katıldı.
Osmanlı orduları, Abdülkerim Nadir Paşa ve Muhtar Paşa
kumandasında, Sırbistan ve Karadağ ordularını yendiler.
Sırp ordusu, Cernayev'in teşvikiyle Prens Milan'ı Kral iIan
ederek,savaşa yeniden başladı. Osmanlı ordusu,
Sırpları tekrar yendi. Osmanlı Devleti, Rusya'nın
isteği üzerine savaşları durdurdu. 23 Aralık 1876'da
İstanbul'da konferans başladı. Aynı gün, Osmanlı
Devleti I. Meşrutiyeti ilân etti. Konferans bir karar alınamadan
dağıldı. Sonra 1877 - 1878 Osmanlı Rus savaşı çıktı.
Savaşlar, Balkanlarda ve Anadolu cephesinde yapıldı. Ruslar,
Ayastefanos ve Erzurum'a kadar ilerlediler. Önce Ayastefanos, sonra da Berlin
Antlaşmaları imzalandı. Abdülhamid Han, Meclis-i Mebusan'ı
dağıtarak idareyi eline aldi. Berlin Kongresi başlamadan önce de
Ingiltere, Kıbrıs'ı işgal etti. Avusturya, Bosna - Hersek'i.
Fransa Tunus'u, Ingiltere de Mısır'ı aldı. Doğu Rumeli
eyaleti de Bulgaristan'a bağlandı. (1885)Albay Bassos
kumandasında 10.000 Yunanlı,Girit'e çıktı. Girit müslümanları
öldürülmeye başlandı. 1891'de Albay Bassos, adayı Yunan
Kralı adına ele geçirdiğini ilân etti. Yunanistan, Rumeli sınırında
Osmanlı sınırına saldırdı. Bu saldırılar
karşısında, Osmanlı Devleti Yunanistan'a savaş açtı.Edhem
Paşa kumandasındaki Osmanlı orduları, birçok savaşta
Yunan ordularını yendi. Yunanistan barış istemek zorunda
kaldı ve 1897'de Tanbul Barışı imzalandı. Bir müddet
sonra Girit de Osmanlı Devletinden ayrılmış oldu.
Makedonya'da 1902'de ihtilâl .çıktı. Il. Abdülhamid Han,Hüseyin
Hilmi Paşa'yı Selânik, Manastır ve Kosova müfettişi tayin
etti.1908'de Meşrutiyet yeniden ilân edildi. Çok geçmeden de Il.
Abdülhamid Han tahttan indirildi. Bu ise Osmanlı
İmparatorluğu'nun yıkılması için atılan son
adım oldu. Italya, Trablusgarp'a saldırdı. Oniki ada İtalyan
donanması tarafından işgal edildi. Trablusgarp ve oniki ada,
Italya'ya bırakıldı. Osmanlı orduları, dört Balkan
devleti karşısında yenilgiye uğradı. Balkan devletleri,
Çatalca'ya kadar geldiler. 30 Mayıs 1913'de Londra'da imzalanan
antlaşmaya göre; Midye - Enez hattı Osmanlı Devletinin
sınırı oldu. Edirne, Bulgaristan'da kaldı. Girit de elden çıktı.
Bir müddet sonra Osmanl! Devleti, Kırklareli ve Edirne'yi geri aldı.
Balkan savaşlarından sonra, Birinci Dünya Savaşı çıkti.
Osmanlı Devleti, Almanya'nın yanında Fransa, Ingiltere ve
Rusya'ya kary savaşa girdi. (11 Kasım 1914) Savaş 4 yıl sürdü.
Anadolu'da Ruslara, Irak, Suriye, Filistin ve M!sır'da Ingilizler'e kary
savayldı. Almanya, Avusturya ve Bulgaristan ile birlikte Osmanlı
Devleti de, İngiltere - Fransa karşısında yenik düştü.
30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalanarak savaşlara son verildi. Bu
sırada V. Mehmed Reşad ölmüş ve yerine IV. Mehmed Vahidüddin
padisah olmuştu. Mütarekeden sonra İttihat ve Terakki ileri gelenleri,
memleketi terk ettiler. Itilâf devletleri, Istanbul'a girdi. Kars Ermeniler,
Ardahan Gürcüler, Antalya Italyanlar, İzmir Yunanlılar, Urfa,Antep,
Maraş ve Adana Fransızlar tarafından işgal edildi.Bu arada
Anadolu da yeni bir- idare oluşturuldu. 23 Nisan 1920'de Büyük Millet
Meclisi toplandı. Elde kalan toprakların müdafaa ve korunması,
Meclis tarafından deruhte edildi. 1908'de Abdülhamid Han'ın tahttan
indirilmesinden sonra, devlet idaresinde hiç fonksiyonu kalmayar padişahlık,
1 Kasım 1922'de kaldırıldı. Osmanlı
Hanedanıın bütün fertleri için yurt dışına çıkarılma
kanunu yapıldı ve Osmanlı ailesinin bütün fertleri, Türkiye'yi
terkettiler.Osmanlıların saltanatı bir tek sülaleden gelen
tarihin en uzun ömürlü saltanatı olmuştur. Osmanlı Devletinin
kurucusu bulunan Osman Beyin idareyi ele aldığı tarih olan 1281
tarihinden saltanatın kaldırıldığı tarih olan 1922
yılına kadar tam 641 sene saltanatları devam etmiştir.
Osmanlılar ayrıca Yavuz Sultan Selim'in 1516 yılında
halifelik ünvanını da almasından 1924 yılında
halifeliğin kaldırılmasına kadar 407 sene müslümanların
halifesi sıfatını da üzerlerinde taşımışlardır.
Fakat şurası bir gerçektir ki gerek halifelik ve gerekse saltanat
İkinci Abdülhamid'in tahttan indirilmesi ile tesirini tamamen yitirmiş
bir mefhum haline gelmişti.Bu durum göz önüne alınacak olunursa
Osmanlıların halifeliği 393 sene devam etmiştir ve
İkinci Abdülhamid Hazretleri ile son bulmuştur. İkinci Abdülhamid
Hazretleri Hazreti Ebü Bekir radıyallahu anh hazretlerinden itibaren 98.
halife bugün son halife olarak bildiğimiz Abdülmecid ise 101.halifedir.
|
